जमिनीच्या वादात नकाशा (site plan) आणि प्रत्यक्ष मोजमाप यांना न्यायालय कितपत महत्व देते?

Jamin Vada Map Mojmap Mahatva: जमिनीचा वाद हा फक्त दोन माणसांमधला वाद नसतो, तो अनेकदा दोन कुटुंबांमधला तणाव बनतो. सुरुवात साध्या प्रश्नाने होते, “हद्द नेमकी कुठून जाते?” आणि हळूहळू तो प्रश्न न्यायालयापर्यंत पोहोचतो. अशा वेळी सर्वात मोठा गोंधळ कुठे होतो तर नकाशा आणि प्रत्यक्ष मोजमाप यामध्ये.

सर्वसाधारणपणे लोकांकडे एक साइट प्लॅन असतो. कधी तो खाजगी सर्व्हेअरने काढलेला असतो, कधी बांधकामासाठी तयार केलेला असतो. त्या नकाशात रेषा आखलेल्या असतात, मापं लिहिलेली असतात. पण प्रत्यक्ष जमिनीवर गेल्यावर चित्र वेगळं दिसतं. कुंपण थोडं आत गेलेलं असतं, शेजाऱ्याची बांधणी रेषेवर आलेली असते, किंवा जुने दगड, खांब हललेले असतात. इथूनच खरी समस्या सुरू होते.

न्यायालयात जेव्हा असा वाद जातो, तेव्हा फक्त हातातला नकाशा दाखवून उपयोग होत नाही. न्यायालय पहातं की हा नकाशा कोणत्या आधारावर तयार केला आहे. तो महसूल नोंदींवर आधारित आहे का. त्याला अधिकृत मान्यता आहे का. जर तो फक्त अंदाजे रेखाटन असेल, तर त्याला मर्यादित महत्व दिलं जातं.

हद्दीचा वाद असेल तर प्रत्यक्ष मोजमाप महत्वाचं ठरतं. महसूल विभागाकडून, अधिकृत सर्व्हेअरमार्फत, मूळ सर्व्हे नंबर आणि नोंदी पाहून जे मोजमाप केलं जातं, त्याला न्यायालय जास्त वजन देतं. कारण जमीन ही कागदावर नाही, प्रत्यक्ष ठिकाणी असते. आणि हद्दीचा निर्णय कागदावरच्या रेषेने नाही, तर अधिकृत मोजमापाने होतो.

पण इथेही एक महत्त्वाची अट आहे. मोजमापाची प्रक्रिया योग्य पद्धतीने झाली पाहिजे. दोन्ही पक्षांना नोटीस दिली का. मोजमापाच्या वेळी उपस्थिती होती का. पंचनामा तयार झाला का. जर प्रक्रिया चुकीची असेल, तर त्या मोजमापावरही प्रश्न निर्माण होऊ शकतो.

आता प्रश्न येतो, अशा वेळी करायचं काय.

पहिलं म्हणजे केवळ खाजगी नकाशावर अवलंबून राहू नका. गावनकाशा, ७/१२ उतारा, फेरफार नोंदी आणि मूळ सर्व्हे रेकॉर्ड तपासा. कागदपत्रं व्यवस्थित समजून घ्या.

दुसरं म्हणजे वाद निर्माण होताच अधिकृत मोजमापासाठी अर्ज करा. तोंडी वाद वाढवत बसू नका. अधिकृत मोजमाप हेच पुढे न्यायालयात ठोस पुरावा ठरू शकतं.

हे पण वाचा:- Pension Yojana Online Arj: पेन्शन योजना ऑनलाइन अर्ज कसा करायचा?

तिसरं म्हणजे मोजमापाच्या वेळी स्वतः उपस्थित राहा. प्रक्रिया नीट पार पडते आहे का हे पहा. नंतर आक्षेप घ्यायचा असेल तर त्याची नोंद तात्काळ करा.

चौथं म्हणजे शक्य असेल तर वाद न्यायालयात जाण्याआधीच समजुतीने सोडवण्याचा प्रयत्न करा. अनेकदा थोडा संवाद आणि स्पष्ट मोजमाप दोन्ही बाजूंचा गैरसमज दूर करतात.

जमिनीचा वाद भावनेवर सोडला तर तो वाढतो. पुराव्यावर सोडला तर तो मिटतो. न्यायालय नकाशा आणि मोजमाप दोन्ही पाहतं, पण अंतिम निर्णय विश्वासार्ह आणि अधिकृत पुराव्यावरच आधारलेला असतो. म्हणून आधी कागद आणि प्रत्यक्ष स्थिती यामध्ये तफावत आहे का हे शांतपणे तपासा. योग्य प्रक्रिया पाळली, तर अर्धा वाद तिथेच संपतो.